مبشران جامعه نوین

بهرنگ

علت چیست که طرحهای جامعه عدالت و بشر دوست که آنهمه مستدل تنظیم شده بود قابلیت اجرا نداشتند و از لحاظ مضمون تخیلی بودند؟ به نظر من علت آن است که اندیشه های سن سیمون ، فوریه واوئن درباره سوسیالیسم و راههای انتقال به آن با وجود اینکه داهیانه بودند ولی از حدود حدسها تجاوز نمی کرد و نتیجه گیریهای علمی بشمار نمی رفتند. نتیجه گیری علمی بر خلاف حدسها همواره همه جانبه مدلل شده ، مورد تحقیق و سنجش قرار گرفته و به اثبات رسیده اند. علم فاکتها و پروسه های واقعی ، زندگی واقعی را مورد بررسی و دقت قرار می دهد ولی  اوتوپی بر خیالپردازی و توهم افرادی متکی می شود و فرق اصولی از همین جا ناشی می گردد که چرا سوسیالیسم تخیلی پایه مسلکی و زیربنای سوسیالیسم علمی بشمار می رود؟

علت آن است که مسائل مطروحه توسط سوسیالیست - اتوپیستها ، و تا اندازه ای در حل این مسائل ضمن تنظیم تئوری کمونیسم علمی پذیرفته شده اند. سوسیالیست - اتوپیستها چه موفقیتی بدست آورده اند؟

اولأ : انتقاد شدید و بی امان به نظام بورژوازی ، انتقادی که ضرورت تعویض این نظام با جامعه عادلانه سوسیالیستی مطرح ساخته بود ، خدمت سوسیالیسم تخیلی در برابر بشریت شمرده می شود. سوسیالیست - اتوپیستها با آثار خود به رواج گسترده ایده های سوسیالیسم در میان توده های مردم کمک می کردند و به آن وسیله ، زمینه ای فراهم ساختند تا تئوری علمی ساختمان سوسیالیسم در مدت کوتاه تاریخی در اذهان و قلوب میلیونها نفر رسوخ نماید.

ثانیأ : سوسیالیست - اتوپیستها برخی از مهمترین خصایص جامعه سوسیالیستی و کمونیستی را پیش بینی کرده بودند که مورد قبول " کارل مارکس " و " فریدریش انگلس " ، سازندگان تئوری کمونیسم علمی قرار گرفتند. مارکس و انگلس برای این خصلت سوسیالیسم تخیلی ارزش عالی قایل شده اند انگلس نوشته است " ... سوسیالیسم تئوریک آلمانی هرگز فراموش نخواهد کرد که روی شانه های سن سیمون ، فوریه و اوئن این سه دانشمندی قرار گرفته که با وجود خیالپردازانه و اتوپیستی بودن کامل تعالیم شان از بزرگترین اندیشمندان همه ادوار بشمار می روند و داهیانه به تعداد بیشماری حقایق پی بردند که صحت شان را حالا بطور علمی به اثبات می رسانیم ... " .

سوسیالیست - اتوپیستها بدرستی خاطر نشان ساختند که علت نابرابری اقتصادی افراد در مالکیت خصوصی بر وسایل تولید نهفته است. و از اینجا به این نتیجه رسیدند که جامعه جدید عادلانه باید بر مالکیت عمومی بر وسایل تولید متکی باشد ، علاوه بر این سن سیمون فکر درستی درباره ضرورت سازماندهی اقتصاد واحد و متمرکز و برنامه ریزی اقتصادی را به میان کشید.

سوسیالیست - اتوپیستها به مسلئل کار توجه فراوان مبذول می داشتند ، طفیلی گری و مفتخواری را انتقاد می کردند و نکته ای درباره کار بعنوان مهمترین وظیفه هر شهروند جامعه را به میان کشیده اند. اندیشه های آنها درباره امکان تغییر کار ، درباره ضرورت تبدیل کار به خلاقیت و ایجادگری ف به نیاز حیاتی انسان بسیار جالب است.

احکام و نکات  درباره توزیع نعمات مادی و معنوی در زندگی انسانها نقش مهم دارد و وضع رفاه حال آنها را معین می کند و در امر رشد بیشتر و آتی تولید تأثیر زیادی را می بخشد. سن سیمون و پیروانش آن اصل نوع دوستانه و عادلانه توزیع را که می گوید : " از هر کس بقدر استعداد و به هر کس به اندازه کار " به میان کشیدند که  در  کشورهای سوسیالیستی و حال نیز  در اکثر کشورهای سوسیال دمکراتها رعایت می شود.

بسیاری دیگر از ایده های سوسیالیست - اتوپیستها نظیر ظرورت برابری حقوق زنان ، تربیت اجتماعی کودکان ، محو تفاوتهای موجود میان شهر و روستا در تئوری کمونیسم علمی وارد شده اند. فکر آنها بویژه درباره شرایطی برای رشد همه جانبه و موزون هر شخص ارزنده است. این ایده بسیار بشردوستانه در تئوری کمونیسم علمی تجسم یافته و در اکثر کشورهای سوسیالیستی برحسب موقیتهای آنها در ایجاد جامعه نوین عملی می شود.

ثالثأ : جا دارد به یک خدمت دیگر سوسیالیسم تخیلی برای بشریت هم اشاره شود. تعالیم سن سیمون ، فوریه و اوئن بالاترین دستاورد و اوج قله سوسیالیسم تخیلی بود. ولی در عین حال آشکارا معلوم شد که این ایده ها با وجود تلاشهای زیاد و پیگیرانه قابل تحقق نیستند. عمل و پراکتیک معیار و ملاک صحت و عملیت هر تئوری است و حکم نهایی را درباره همه آموزشهای اجتماعی صادر می کند. پس به این ترتیب عدم امکان اجرای عملی طرحهای سوسیالیست - اتوپیستها گواه برآنست که طرحها نادرستند و از لحاظ تئوری پایه و اساس واقعی ندارند.

سوسیالیسم تخیلی آن " بیماری " بود که بشریت می بایست به آن مبتلا شود تا به درک واقع بینانه و علمی قوانین رشد جامعه و به شناخت طق ایجاد تحول در آن نائل آید. اگر تجربه و آزمون سوسیالیست - اتوپیستها نبود ، آن وقت مردم باز هم تمایل پیدا می کردند که از راه مسالمت آمیز و بوسیله موعظه و تبلیغ ایده های عدالت ، جهان را دگرگونه سازند. آزمون آنها بنحوی مقطعی  نشان داد که راههای اصولأ دیگری برای انتقال به زندگی نوین جستجو کرد ، پس با این ترتیب سوسیالیسم تخیلی مرحله لازم در رشد افکار سوسیالیستی بود. سوسیالیسم تخیلی در تدارک مقدمات پیدایش تئوری علمی نقش مثبت ایفاء کرد ، از اینرو بشریت ترقیخواه به اندیشمندان مبرز به سوسیالیستها به پاس تفحصات آنان برای پیدا کردن شیوه های انتقال به زندگی سعادتبار ، به پاس رنجها و آلامی که در این راه پر مشقت تحمل کرده اند احترام عمیق می گذارد.

در قرن نوزدهم ایده های سوسیالیست - اتوپیستها علاوه بر اروپا در قاره های دیگر هم رواج پیدا کرد. مثلأ در کشورهای آمریکای لاتین با تأثیر بخشیدن در مبارزه این ملتها بخاطر استقلال ملی شهرت می یابد. ایده های سوسیالیسم تخیلی و دمکراتیسم در کشورهای اروپا ، آمریکا ، آسیا و آفریقا زمینه را برای رسوخ و رواج مارکسیسم در سراسر جهان فرهم می ساختند.

         ادامه دارد