چراآنها را اتوپیست می شمارند؟

 

محدودیت تاریخی سوسیالیسم تخیلی بطور مشخص در چیست؟ سوسیالیست - اتوپیستها نظام و مقررات بورژوازی را انتقاد می کردند ، ولی نتوانستند عمده ترین نکته قوانین عملکرد ورشد جامعه سرمایه داری و آن تضادهایی را که موجب هلاکت و نابودی آن می شوند، کشف نمایند.

آنها فقط مظاهر این قوانین و تضادها را می دیدند و آن به چنین وضعی در می آید. فرض کنیم که جلوی ما رودخانه ای عمیق و پر آبی است و در درون آن جریان تند نامرئی است که درباره آن فقط از روی کفی که روی آب بوجود می آید و از روی برگها و شاخه های درختان که در گرداب فرومی روند می توان قضاوت کرد.

سوسیالیست - اتوپیستها فقط جنبه ظاهری سرمایه داری را می دیدند ، ولی نتوانستند معایب واقعی شیوه تولید بورژوازی را کشف نمایند و آن نیروی واقعی را که قادر است سرمایه داری را نابود سازد و جامعه نو  ، جامعه عدالت ایجاد نماید ندیدند. در آن هنگام پرولتاریا فقط بوجود می آمد و شکل می گرفت و قادر به اقدام سیاسی مستقل نبود از اینرو سوسیالیستها زحمتکشان را همچون طبقه رنجدیده و مظلوم می شماردند که فقط از خارج ، از جانب افرادی روشنفکر و با فرهنگ می توان به آنها کمک کرد. سوسیالیست - اتوپیستها نتوانستند راه درستی را که به جامعه نو می رسد راه مبارزه انقلاب سوسیالیستی را پیدا کنند. آنها امیدشان بطور عمده به اعتقاد ، به موعظه و تبلیغ ایده های خود بسته بود و مجبور بودند " عناصر جامعه نو را از فکر خود بگیرند ، چونکه این عناصر در خود جامعه کهن آنچنان بروز نمی کردند که برای همه آشکار باشند ".

پیدا کردن راه های درست انتقال به سوسیالیسم ، کشف قانونمندیهای جامعه آینده تنها وقتی امکان داشت که تضادهای جامعه بورژوازی شناخته ودرک شوند و چون اتوپیستها نتوانستند این کار را انجام دهند پس نتوانستند همه مسائل دیگر را هم بطور علمی تحلیل نمایند.

علت محدودیت سوسیالیستم تخیلی چه بود؟ به نظر محققان علت آن ناشی ازعینی موجود آن دوران بود. تئوری همواره بنحوی از انحاء عمل و پراکتیک را منعکس می سازد. زندگی اجتماعی آن دوران هنوز برای انتقال به سوسیالیسم نضج و قوام نیافته بود از اینرو ناگزیر موجب طرح نظریات سوسیالیستی خام و ناپخته می گردد.

 

پس از آشنایی با سوسیالیسم تخیلی چه نتیجه گیریهایی می توان کرد و چه عاملی دانستن آن را ضروری می سازد؟

 

اولأ : بررسی سوسیالیسم تخیلی نشان می دهد که بهترین عقول ملل مختلف از دیرباز در تلاش ایجاد جامعه عادلانه بودند. پس سوسیالیسم واقعی پدیده تصادفی در تاریخ نبوده بلکه تحقق آرزوی دیرین بشریت است.

ثانیأ : سوسیالیسم تخیلی مولود مناسبات نضج نایافته بورژوازی بود. اما چنین مناسباتی در همه کشورها هنوز از بین نرفته اند و امروزه کشورها و ملتهای نسبتأ زیادی در همان مرحله رشد تاریخی قرار دارند. از اینرو در بخشهای مختلف جهان تئوریهای بسیار شبیه به تئوریهایی که سوسیالیست - اتوپیستها به میان کشیدند ، مشاهده می شود. پس به این ترتیب ، اطلاع از سوسیالیسم تخیلی امکان می دهد که جریانات مسلکی دوران حاضر بهتر درک شوند ، تئوریهای ظاهرأ جدید ولی در واقع کهنه ای که مرور و تجربه زمان آنها را رد کرده است ، بدرستی ارزیابی شوند.

ثانیأ : ایدئولوگهای بورژوازی می کوشند تئوری و پراتیک سوسیالیسم را مخدوش و بد نام سازند. و با این هدف ، تاریخ افکار سوسیالیستی را تحریف و جعل می کنند. مدافعان سرمایه داری ضعیف ترین جوانب سوسیالیسم تخیلی را می گیرند و آنها را تحریف نموده و سپس با کمونیسم علمی یکسان قلمداد می کنند. مثلأ تبلیغات بورژوازی غالبأ کمونیستها را به تلاش در جهت استقرار آنچنان نظامی متهم می کنند که در آن همه از لحاظ مسکن ، پوشاک ، خوراک ، مصرف ، سلیقه و تمایل برابر و همسان خواهند بود. در این جامعه گویا همه مانند مورچه ها در جنگل ، فاقد شخصیت معین و یکسان خواهند بود. چنین تصوراتی درباره اعضای جامعه سوسیالیستی خیلی نادرست و اشتباه است.همانا در شرایط سوسیالیسم واقعی هر شخص برای رشد استعدادهای خود برای ابراز شخصیت خویش امکانات گسترده ای بدست می آورند. نخستین سوسیالیستها همانا در اینباره آرزو می کردند که دروغ و تهمت درباره نظام نو طرد گردد که هدف اصلی از این تهمت و دروغ بد نام و بی اعتبار کردن ایده های سوسیالیسم است.

رابعأ : آشنایی با سوسیالیسم تخیلی کمک می کند که نه فقط رابطه میان آن و کمونیسم علمی دیده شود ، بلکه تفاوتهای اصولی آنها نیز آشکار گردد. سوسیالیسم تخیلی - آرزو ، خیال است . کمونیسم علمی - تئوری علمی است.

 

 

بهرنگ 2007 - ژانویه - 22